Jesteś tutaj:

AFROW - publikacje [artykuł z archiwum]

Kierunki zmian w ubezpieczeniu społecznym rolników

Rozwój turystyki wiejskiej i agroturystyki

Dziedzictwo kulturowe polskiej wsi a leader

Oświata rolnicza, doradztwo rolnicze a młodzi rolnicy

Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich

Edukacja ustawiczna dorosłych i młodych

Gospodarka leśna i jej wpływ na rolnictwo i środowisko

 

 

Kierunki zmian w ubezpieczeniu społecznym rolników
dr Halina Lipińska

Rozwój turystyki wiejskiej i agroturystyki
prof. dr hab. Bogusław Sawicki

Dziedzictwo kulturowe polskiej wsi a leader
dr inż. Ewa Stamirowska-Krzaczek
podsumowanie zbiorcze

 

Lublin, 11 maj 2009

 
W dniu 11 maja 2009 roku na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie odbyło się Akade-mickie Forum Rozwoju Obszarów Wiejskich organizowane przez Zarząd Uczelniany i Wojewódzki oraz Zarząd Krajowy Związku Młodzieży Wiejskiej, pod honorowym patro-natem Wojewody Lubelskiego pani Genowe-fy Tokarskiej.
W ramach forum odbyły się trzy panele dyskusyjne, prowadzone przez nauczycieli akademickich Uniwersytetu Przyrodniczego:
PANEL I - Rozwój turystyki wiejskiej i agrotu-rystyki - prowadzący prof. dr hab. Bogusław Sawicki
PANEL II - Dziedzictwo kulturowe polskiej wsi a Leader - prowadzący dr Ewa Stamirow-ska-Krzaczek
PANEL III - Kierunki zmian w ubezpieczeniu społecznym rolników- prowadzący dr Halina Lipińska
Gośćmi zorganizowanego na uczelni spotka-nia byli: przewodniczący Zarządu Krajowego Związku Młodzieży Wiejskiej Michał Modrze-jewski, dr Henryk Bichta – Kanclerz UP w Lublinie, poseł ziemi lubelskiej Edward Wojtas, oraz Członek Zarządu Urzędu Mar-szałkowskiego Arkadiusz Bratkowski, z-ca dyrektora KRUS w Lublinie Maria Bogusz, dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w Lublinie Leszek Świętochowski a także przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego, na-uczyciele i uczniowie szkół rolniczych oraz studenci i członkowie Zarządu Uczelnianego Związku Młodzieży Wiejskiej UP w Lublinie.
Na uwagę zasługuje szczególnie aktywny udział studentów, którzy do panelowej dyskusji wnieśli wiele istotnych spostrzeżeń i wniosków.
W panelu I - Rozwój turystyki wiejskiej i agroturystyki został wygłoszony wykład wprowadzający, zarysowujący rolę turystyki wiejskiej i agroturystyki w dywersyfikacji rozwoju obszarów wiejskich. Omówiono wszelkie zależności gospodarki turystycznej z wielofunkcyjnym rozwojem obszarów wiej-skich w połączeniu z zasadami rozwoju zrównoważonego. Zwrócono szczególną uwagę na funkcje oraz czynniki rozwoju turystyki na obszarach wiejskich w kontek-ście aktywizacji rozwoju wsi.
Zaprezentowano również podstawowe zasady rozpoczynania działalności na niwie gospodarki turystycznej ze szczególnym naciskiem na konieczność współpracy z samorządem terytorialnym oraz organiza-cjami pozarządowymi. Przedstawiono wer-balnie i wizualnie dobre przykłady rozwoju gospodarstw agroturystycznych oraz ich roli w zróżnicowaniu dochodu rolników, a także ich wpływu na zmianę świadomości lokalne-go społeczeństwa.
Tematyka panelu cieszyła się dużym zainte-resowaniem uczestników konferencji. Na podstawie przeprowadzonej debaty stwier-dzono, że pomimo realizacji wielu szkoleń powszechna i dosyć fundamentalna wiedza na temat wielofunkcyjnego rozwoju obsza-rów wiejskich, a w tym turystyki wiejskiej i agroturystyki jest na poziomie mało satys-fakcjonującym. Z dyskusji wynika, że jest ogromne zapotrzebowanie na omawianą wiedzę ale występują trudności z realizacją tych potrzeb.
Projekty szkoleniowe realizowane ze środ-ków UE odgrywają dużą rolę ale trwają raczej krótko i pozostawiają wiedzę tzw. rozproszoną. Zdaniem wielu osób zabierają-cych głos brakuje na obszarach wiejskich instytucji działających permanentnie gdzie można byłoby otrzymać wsparcie intelektu-alne lub nawet organizacyjne. W urzędach gminnych i powiatowych czasem istnieją strategie rozwoju turystyki ale raczej nikt ich systematycznie nie realizuje. Brakuje tu odpowiednio wykształconych w zakresie turystyki osób, które sprawnie sprawowały by pieczę nad systematycznym rozwojem gospodarki turystycznej. Większość organi-zatorów turystyki na wsiach legitymuje się najwyżej 1-3 dniowym kursem w powyższym zakresie. Totalnie brakuje również lokalnych liderów aktywizujących lokalne siły społecz-ne.
Zgromadzeni uczestnicy konferencji gre-mialnie stwierdzili, że odczuwają brak od-powiednio przygotowanych materiałów książkowych, bowiem to co można kupić na rynku jest dosyć drogie i traktuje turystykę i agroturystykę raczej zbyt wynikowo lub ogólnie.
Wielu mówców łącznie z prowadzącym ten panel stwierdziło, że ZMW jest organizacją, która obecnie wiele czyni dla obszarów wiejskich, a być może nawet najwięcej z organizacji działających na poziomie krajo-wym lecz ciągle istnieją wielkie potrzeby na jeszcze bardziej intensywną pomoc organi-zacyjną. Pod koniec dyskusji zdefiniowano i zapisano następujące wnioski:
1. W urzędach gmin lub innych instytucjach potrzebni są specjaliści o odpowiednim wykształceniu turystycznym, którzy stanowi-liby swoiste „centrum rozwoju gospodarki turystycznej i aktywizacji wsi”.
2. Dla osób zainteresowanych rozwojem wielofunkcyjnym wsi, a w tym turystyki bardzo ważny jest łatwy dostęp do odpo-wiednich materiałów szkoleniowych. Istnieje pilna potrzeba udostępnienia zainteresowa-nym książki o turystyce na obszarach wiej-skich, która ujmowałaby kompleksowo i przystępnie całe złożone zagadnienie i byłaby również dostępna cenowo.
3. Byłoby celowe powołanie przy ZMW Krajowej Rady ds. Rozwoju Obszarów Wiej-skich.
4. Niezbędne są działania na rzecz aktywiza-cji samorządów gminnych, które w wielu przypadkach działają mało kreatywnie zajmując się głównie dystrybucją pieniędzy wypracowanych przez społeczeństwo ale nie zawsze zgodnie ze społecznie i obiektywnie istniejącymi priorytetami.
W panelu II „Dziedzictwo kulturowe polskiej wsi a Leader” uczestnicy zwrócili uwagę na brak dostatecznej wiedzy oraz świadomości na wyżej przedstawiony temat w środowisku akademickim, a w szczególności wśród studentów, którzy mogą stanowić poten-cjalnych inicjatorów Lokalnych Grup Działa-nia i realizatorów Lokalnych Strategii Rozwo-ju, jak również beneficjentów w ramach osi 4 Leader.
Przedstawiona tematyka pozwoliła zwrócić uwagę uczestników na możliwości ochrony i zachowania „dziedzictwa kulturowego polskiej wsi”, dzięki korzystaniu ze środków finansowych w osi 4 Leader w ramach Pro-gramu Rozwoju Obszarów Wiejskich (2007-2013). Uświadomiła konieczność większego zaangażowania się społeczności lokalnych w rozwój swojego miejsca zamieszkania oraz możliwości sfinansowania różnych ale pozo-stających ze sobą w związku i uzupełniają-cych się nawet bardzo małych projektów.
W wyniku zaistniałej dyskusji stwierdzono brak inicjatyw ze strony Samorządów Lokal-nych w związku z możliwościami wdrażania osi 4 Leader. Szczególną uwagę zwrócono na słabość kapitału społecznego – brak leade-rów, powszechna niechęć do angażowania się w działalność społeczną oraz nieumiejęt-ność współpracy. Przyzwyczajenie się pol-skiego społeczeństwa do działań w duchu konkurencji i walki interesów, a nie współ-pracy i współdziałania dla dobra ogółu. Niezwykle ważne jest, aby w dobie wszech-obecnej globalizacji, zachować jednocześnie wszystko to, co stanowi folklor i koloryt polskiej wsi, a współpraca i koordynacja działań pozawala na lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów dziedzica kulturowego.
W panelu III - dotyczącym kierunków zmian w ubezpieczeniach społecznych rolników dyskutanci zwrócili uwagę na niewystarcza-jący dostęp do rzetelnej informacji w zakre-sie ubezpieczeń społecznych w Polsce. Podkreślili także brak, w tym temacie, mery-torycznej dyskusji prowadzonej przez eko-nomistów w zamian za dyskusje polityczne.
W ocenie większości uczestników, w Polsce powinny pozostać w dalszym ciągu dwa systemy ubezpieczeń społecznych, oddzielny dla rolników. Zwrócono uwagę na zbyt szeroki dostęp do świadczeń w ramach KRUS, gdzie przy spadającym zatrudnieniu w rolnictwie, liczba osób ubezpieczonych w KRUS stale rośnie i obejmuje obecnie ok. 1,6 mln osób.
Podczas dyskusji poruszano problem kryte-riów jakie należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu składki na ubezpieczenie społeczne rolników. W ocenie uczestników przeważał pogląd, że głównym wyznacznikiem wysoko-ści składki powinien być dochód z gospodar-stwa a nie hektary przeliczeniowe, co po-zwoliłoby na lepsze odzwierciedlenie sytu-acji ekonomicznej rolników, a zarazem na wyeliminowanie tzw. „szarej strefy” wśród ubezpieczonych.
Podczas obrad zwrócono także uwagę na konieczność zmian w pierwszej kolejności w systemie podatkowym, które to otworzyłyby drogę do przyjęcia „dochodu” jako głównej podstawy do naliczania składek na ubezpie-czenie społeczne rolników.
W opinii obradujących, zdecydowanie za podniesieniem wysokości składki powinna iść zmiana w wysokości świadczeń. Wzrost i zróżnicowanie składki powinno skutkować wyższą emeryturą, tak aby rolnicy, ciężko pracujący na swoje dochody, nie sponsoro-wali mniej aktywnych sąsiadów.
W ocenie uczestników zmiany w ubezpie-czeniu społecznym rolników są niewystar-czające i obejmujące tylko rolników posiada-jących gospodarstwa powyżej 50 ha, na których spada całe obciążenie, a którzy w tej gałęzi gospodarki są najbardziej efektywni. W kierunku tych zmian należałoby uwzględ-nić powołanie odrębnego, specjalnego funduszu działającego na zasadzie zasiłko-wego dla osób posiadających gospodarstwa o pow 1 ha, co odciążyło by cały system ubezpieczeniowy rolników

(powrót) 

 

Oświata rolnicza, doradztwo rolnicze a młodzi rolnicy
na podstawie notatek opracowała: dr inż. Andrzej Dyszewski

Wrocław,  6 kwietnia 2009

 
W efekcie dyskusji panelowej, która odbyła się po zaprezentowaniu tez do dyskusji, skoncentrowano się na następujących zagadnieniach:
I. Formy i metody oddziaływania oświato-wego w rolnictwie,
II. Rola służb doradczych w przemianach zachodzących na terenach wiejskich,
III. Oczekiwania mieszkańców wsi wobec instytucji wspierających rozwój terenów wiejskich, przyszłość instytucji dorad-czych.

W trakcie ożywionej dyskusji sformułowano następujące postulaty:
1. W odbiorze społecznym zaciera się grani-ca między oświatą rolniczą a doradztwem rolniczym. W potocznym odczuciu działania oświatowe są utożsamiane z oddziaływa-niem doradczym. Formy oddziaływania charakterystyczne dla doradztwa rolniczego bywają mylone z działalnością oświatową.
Wniosek:
- Należy wzmocnić dokształcanie metodycz-ne służb doradczych, wskazać nowoczesne sposoby przekazu odpowiednio przygoto-wanych treści porady.
- Uczestnicy dyskusji podkreślali rolę służb doradczych jako głównego źródła informacji związanych z procesem modernizacji tere-nów wiejskich.
Wniosek:
- Rolnik, jako osoba związana z procesem produkcji w rolnictwie, nie jest w stanie na bieżąco śledzić wszelkich informacji związa-nych ze zmianami w technologii wytwarza-nia, zmianami prawnymi, podatkowymi, itp.
- Społeczność terenów wiejskich w coraz większym stopniu stanowią osoby nie zajmu-jące się produkcją rolniczą – one także potrzebują pomocy fachowej od pracowni-ków służb doradczych - często oddziaływania oświatowego.
- Jak już wspomniano, oddziaływanie dorad-cze jest jednym z elementów polityki rolnej, wpływającym na rozwój terenów wiejskich. Jednakże nie jest to rzecz stała. W toku zachodzących zmian w otoczeniu rolnictwa i jego rozwoju zmniejsza się udział doradztwa państwowego i wzrasta konkurencja miedzy różnymi dostawcami usług.
 Wniosek:
1. Doświadczenia innych państw wskazują, że doradztwo państwowe – finansowane przez budżet państwa, bez pobierania opłat za usługi doradcze, jest marginalnym zjawi-skiem na skalę światową. Większość wysoko rozwiniętych krajów stara się rozłożyć koszty funkcjonowania służb doradczych na więk-szą liczbę płatników (ponoszenie częściowej odpłatności za świadczone usługi doradcze przez odbiorcę porady, przeniesienie świad-czenia usług doradczych do organizacji rolniczych (związki, zrzeszenia, samorząd) czy też firm prywatnych.
2. W tym kontekście rysuje się duża szansa dla organizacji młodzieżowych powstających czy też „wznawiających” działalność  na terenach wiejskich. Na podstawie analizy Sprawozdania z realizacji Programu Rocznej Działalności Doradczej DODR we Wrocławiu za rok 2008 jasno widać, że działalność związana z młodzieżą wiejską stanowi mar-gines. Na łączną liczbę szkoleń przeprowa-dzonych w roku 2008 – 1634, w których uczestniczyło 35106 osób tylko 20 (1,22%) dotyczyło działalności Klubów 4H, w których wzięło udział 359 osób (1,02%). Inna forma oddziaływania doradczego jaką jest doradz-two bezpośrednie potwierdza zarysowana sytuację – na ogólną liczbę 172552 udzielo-nych porad tylko 555 (0,32%) dotyczyło funkcjonowania Klubów 4H. Działalność komercyjna związana z wypełnianiem wnio-sków w ramach PROW – Ułatwienie startu młodym rolnikom to tylko 99 sztuk (0,34%) przy łącznej liczbie (w ramach PROW) 29033. Z zaprezentowanych treści w sposób jasny winka, że młodzież wiejska potrzebuje pomocy ze strony innych organizacji.
- W trakcie spotkania uczestnicy panelu w sposób jednoznaczny opowiedzieli się za potrzebą zmian w pracy z mieszkańcami terenów wiejskich.
Wniosek:
1. Potrzebna jest zmiana realizowanych programów edukacyjnych z technologicz-nych (produkcja roślinna, produkcja zwierzę-ca, itp.) na treści związane z szeroko rozu-mianą gospodarką rynkową,
2. Traktowanie działalności rolniczej jako agrobiznesu,
3. Liberalizacja handlu produktami rolnymi wymaga poznania mechanizmów rządzących rynkami międzynarodowymi,
4. Rozwój obszarów wiejskich – postrzega-nych nie tylko jako miejsce produkcji żywno-ści ale także jako miejsce zamieszkiwania rodzin nierolniczych oraz terenów rekreacyj-nych - ochrona środowiska naturalnego,
5. Wspomaganie rodzin wiejskich chcących pozyskiwać dochody spoza rolnictwa.

(powrót) 

 

Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich
na podstawie notatek opracowała: prof. dr hab. Halina Kałuża

Siedlce, 5 czerwca 2009 


Przedsiębiorczość na obszarach wiejskich w dalszym ciągu jest wiodącym aspektem walki z rosnącym tam bezrobociem. Mieszkańcy wsi poszukują dodatkowych źródeł dochodu. Efektem prowadzenia działalności gospodar-czej jest nie tylko tworzenie miejsc pracy, ale również aktywizacja zawodowa wpływająca na eliminację monofunkcyjności obszarów wiejskich, które do tej pory związane były głównie z produkcją rolną.
Zwiększenie dochodów mieszkańców wsi jest jednym z najważniejszych celów i wa-runków rzeczywistego rozwoju obszarów wiejskich. Jedną z podstawowych dróg do osiągnięcia tego celu jest odchodzenie przez część mieszkańców wsi od rolnictwa i pozy-skiwanie innego źródła utrzymania.
W czasie tego panelu uczestnicy zastanawiali się nad pojęciem przedsiębiorczości. Przez przedsiębiorczość należy rozumieć „dążność ludzi zarówno do działania, poszukiwania nowych rozwiązań, wprowadzania zmian w dotychczasowej działalności, wykorzystywa-nia pojawiających się możliwości, jak i ich aktywność w poszukiwaniu dodatkowych i alternatywnych źródeł dochodu”.
Przedsiębiorczość definiowana jest w dwo-jaki sposób, jako zbiór cech osoby przedsię-biorczej oraz jako proces, czyli sposób po-dejmowania działań osób przedsiębiorczych.
Zarówno jedno, jak i drugie podejście wza-jemnie się uzupełniają, dopełniają i nie wykluczają. Pierwsze z nich odpowiada na pytanie, jakimi cechami powinna charakte-ryzować się osoba przedsiębiorcza, drugie zaś mówi o tym, jakie działania musi podjąć, aby osiągnąć zamierzone cele. Szczegółowa analiza tego zjawiska wymaga jednak podej-ścia interdyscyplinarnego i wielowymiaro-wego.
Głównym tematem panelu było tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw. Uczestnicy zastanawiali się nad powodami, dla których warto rozpocząć własną działalność gospo-darczą oraz powodami by założyć firmę w kryzysie.
Uczestnicy panelu dyskutowali na temat pomysłu na biznes – czyli czym może zająć się moja firma? to umiem, to lubię, moje najważniejsze umiejętności.
Ważnym zagadnieniem w dyskusji było „Jak dostosować swoją ofertę do potrzeb klien-tów? jakich klientów mogę obsługiwać?”.
Uczestnikom panelu zwrócono uwagę na kwestię przeprowadzenia analizy otoczenia lokalnego i poznania konkurentów. Omó-wiono 3 najczęściej popełniane błędy przy prowadzeniu działalności gospodarczej:
1. Problem pojawia się już przy opisie pro-duktu i usługi. Przedsiębiorcy piszą dużo o produkcie, rzadko zastanawiają się nad potrzebami klienta. Dobrze zaplanowany produkt musi w unikalny sposób zaspokajać potrzebę lub rozwiązać problem. Brak do-kładnego zdefiniowania grupy docelowej. Większość zaczyna od produktu a później próbują znaleźć zastosowanie dla niego na rynku.
2. Brak właściwego rozpoznania otoczenia i konkurencji.
3. Pomijanie marketingu. Jak dotrzeć do klienta, żeby kupił produkt?
W czasie panelu dyskutowano nad wyborem rodzaju działalności.
- „w jakim sektorze gospodarki startować?”
- gdzie tkwi sukces przedsięwzięcia - w trafnym pomyśle i właściwym rozpoznaniu rynku.
Uczestnicy panelu zadawali pytania „Jaką wybrać formę prowadzenia działalności gospodarczej”
Słuchacze panelu zainteresowani byli możli-wościami pomocy na tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw. Omówiony został PROW 2007-2013 (działanie 312). Pomoc udzielana jest z tytułu inwestycji związanych z tworzeniem lub rozwojem mikroprzedsię-biortsw działających w zakresie:
- usług dla gospodarstw rol. lub leśnictwa,
- usług dla ludności,
- sprzedaży hurtowej i detalicznej,
- rzemiosła lub rękodzielnictwa,
- robót i usług bud. oraz instalacyjnych,
- usług turystycznych oraz związanych ze
  sportem, rekreacją i wypoczynkiem,
- usług transportowych,
- usług komunalnych,
- przetwórstwa produktów rolnych lub
   jadalnych produktów leśnych,
- magazynowania lub przechowywania
   towarów,
- wytwarzania produktów energetycznych z
  biomasy,
- rachunkowości, doradztwa lub usług
  informatycznych.
Uczestnicy panelu zainteresowani byli instytucją tzw. „Aniołów Biznesu”? i jak ten mechanizm może działać w polskich re-aliach?
Anioły Biznesu to zwykle prywatni inwesto-rzy z doświadczeniem i odpowiednimi re-zerwami kapitału, którzy wspierają wybrane małe i średnie przedsiębiorstwa. Na ogół są to osoby żyłką biznesowego poszukiwacza przygód, otwarte na nowe i śmiałe pomysły, aktywne w środowisku biznesowym i wraż-liwe na społeczne aspekty działalności gospodarczej.
Łącząc role mentora i inwestora, przekazują startującym w biznesie swoje doświadczenie i środki finansowe. Niektórzy traktują takie projekty jako inwestycje (zastrzegają sobie prawo do części zysków przedsiębiorstwa), inni działają na zasadach non-profit. W Polsce instytucja Aniołów Biznesu dopiero się kształtuje i ewoluuje. Rodzimi Aniołowie to aktywni przedsiębiorcy, niekoniecznie bardzo bogaci, ale zainteresowani rozwojo-wymi branżami (biotechnologia, informatyka i telekomunikacja, e-commerce, zaawanso-wane usługi).
Udział w panelu był dla ponad 30 uczestni-ków szansą na poznanie możliwości prowa-dzenia działalności gospodarczej. Ważną konkluzją spotkania było także stwierdzenie, iż tego typu szkolenia powinny odbywać się w regionach, na niższym poziomie, gdzie wiedzę i doświadczenie płynące z ośrodków naukowo-dydaktycznych można przekazać osobom bezpośrednio zaangażowanym w rozwój obszarów wiejskich.

(powrót)

 

Edukacja ustawiczna dorosłych i młodych
wnioski i sugestie zgłoszone w trakcie panelu dyskusyjnego, opracował Dr Krzysztof Wereszczyński

Poznań, 9 października 2009

 
W panelu wzięli udział uczniowie szkół ponadgimnazjalnych wraz z nauczycielem. Część wprowadzająca została przedstawiona przez moderatora i obejmowała  problema-tykę zagadnień, która dotyczyła edukacji ustawicznej rozumianej jako edukacja przez całe życie. W wyniku przeprowadzonej dyskusji sformu-łowano następujące postulaty, których realizacja została uznana za istotną dla rozwoju społeczeństwa polskiego oraz obszarów wiejskich.
Postulaty można podzielić na dwie grupy:
- I grupa postulatów odnoszących się do funkcjonowania polskiego systemu kształce-nia od szkoły podstawowej po studia wyższe oraz kształcenie dorosłych.
- II grupa postulatów związana jest z wyko-rzystywaniem nowoczesnych technologii     w otwartym dostępie do wiedzy.

Współcześnie edukację ustawiczną należy rozumieć jako ideę obejmującą całe życie człowieka i służącą jego rozwojowi. Edukacja ustawiczna stanowi także naczelną zasadę określającą kierunek współczesnych reform oświatowych na świecie, które obejmują szkolnictwo powszechne, zawodowe i wyż-sze, a także doskonalenie zawodowe pracu-jących i oświatę dorosłych, kształcenie równoległe oraz wychowanie. Dlatego również w przypadku polskim powinniśmy podjąć działania, których celem będzie propagowanie uczenia się przez całe życie. Stawianie idei edukacji ustawicznej jako ważnego celu edukacyjnego i oświatowego, wymaga podjęcia rozwiązań systemowych na szczeblu centralnym. Należy pamiętać, że idea uczenia się przez całe życie nie może być identyfikowana wyłącznie z kształce-niem, dokształcaniem, doskonaleniem, uzupełnianiem wykształcenia, edukacją dorosłych czy młodzieży. Obszary te są elementami edukacji ustawicznej jednak powszechnie propagowana wizja identyfiku-jąca z jedną lub wieloma w/w formami przysłania współcześnie przyjęte na świcie rozumienie kształcenia permanentnego.
Pierwsza grupa postulatów dotyczy rozwoju instytucjonalnych form kształcenia przygo-towujących dzieci, młodzież i dorosłych do samokształcenia i samowychowania
 jako istotnych ele -mentów edukacji usta-wicznej. Do kształcenia przez całe życie człowiek powinien przygotowywać się od pierwszych lat szkolnych. Ponieważ uczenie się powinno być naturalną potrzebą każdego człowieka, dlatego postawę tą należy kształ-cić od najwcześniejszych lat. Kluczem staje się samodzielne uczenie się i samowycho-wanie, rozumiane jako świadome realizowa-nie i wykonywanie określonych koncepcji i zadań, świadoma kontrola oraz kierowanie i realizacja stawianych sobie celów kształce-nia przy braku ingerencji innych osób. Czło-wiek powinien nabywać w/w umiejętności w procesie kształcenia instytucjonalnego od pierwszej klasy szkoły podstawowej, dlatego cele edukacji szkolnej na wszystkich etapach powinny być podporządkowane kształceniu w/w umiejętności i postaw, a w związku z tym edukacji ustawicznej. Dlatego należy również zreformować egzaminy zewnętrze, które nie sprawdzają opanowanych umiejęt-ności lecz opanowaną wiedzę. Określenie jednego kanonu wiedzy jaką powinien posiąść współczesny człowiek wydaje się być zadaniem nie możliwym do spełnienia, a wręcz anachronicznym przy współczesnym tempie rozwoju nauki i społeczeństw.
Realizacja wyżej określonych celów wymaga wprowadzenia nowego systemu kształcenia i dokształcania nauczycieli. Uczestnicy panelu zgłosili postulat, w którym oczekują, że współczesny nauczyciel będzie swego rodza-ju mentorem, przewodnikiem wspierającym ucznia w zdobywaniu wiedzy i poznawaniu otaczającej nasz rzeczywistości. Nowoczesny nauczyciel własną postawą powinien pro-mować ideę uczenia się przez całe życie, stanowić bliski wzorzec do naśladowania.
Istotnym elementem wspomagającym rozwój kształcenia permanentnego jest wykorzystanie nowoczesnych technologii. W erze swobodnego dostępu do sieci i po-wszechnego wykorzystania komputerów we wszystkich zawodach istotnym problemem staje się równy i powszechny dostęp obywa-teli i uczniów do najnowszych osiągnięć badawczych i racjonalizatorskich. Współcze-sne narzędzia cyfrowe stwarzają możliwość dostępu do osiągnięć badawczych i tech-nicznych  każdemu człowiekowi, który chce się uczyć. Szczególnie ważnym jest tworze-nie takich możliwości dla grup i obszarów defaworyzowanych i objętych np. struktu-ralnym bezrobociem. Dotyczy to szczególnie obszarów wiejskich, gdzie nadal najnowsza wiedza dociera z opóźnieniem. Dla unowo-cześnienia rolnictwa polskiego niezbędne jest stworzenie swego rodzaju cyfrowego zasobu narodowego opartego o wolny dostęp do wiedzy. Państwowe jednostki naukowe oraz uniwersytety powinny mieć ustawowy obowiązek tworzenia i udostęp-niania w postaci elektronicznej wytworów pracy naukowej kadry profesorskiej, która prowadzi badania naukowe finansowane przez państwo. Postulat ten dotycz również promowania idei uczenia się przez całe życie w środowiskach wiejskich, które w oparciu o sieć teleinformatyczną potrzebują stworze-nia mechanizmów udostępniających aktual-ne osiągnięcia nauki i techniki.
Współcześnie problemem polskiej nauki i społeczeństwa staje się nie wyposażenie instytucji edukacyjnych i gospodarstw  domowych w sprzęt komputerowy czy dostęp do sieci, lecz możliwości wykorzysta-nia tych technologii do poprawy własnego bytu, poziomu produkcji i kultury życia. Dlatego istnieje potrzeba podjęcia akcji udostępniającej ogółowi społeczeństwa polskiego – a w szczególności ludziom żyją-cym na wsi – najnowszej wiedzy i wyników badań. Aby cel ten został zrealizowany, powinniśmy kształtować postawy zrozumie-nia i akceptacji dla idei kształcenia się przez całe życie.
Należy podkreślić, że Polska jako jeden z nielicznych krajów Europy nie posiada ustawodawstwa regulującego tak ważne elementy systemu oświaty jak: kształcenie dorosłych, edukacja ustawiczna dzieci, młodzieży i dorosłych. Obowiązujące regula-cje prawne, jedynie cząstkowo umiejscawia-ją poruszane wyżej problemy w polskiej rzeczywistości edukacyjnej. Swojego zadania nie spełnia również Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010 opracowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, a przyjęta  przez Radę Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 8 lipca 2003 roku.
 

Bibliografia
J. Półturzycki, Dydaktyka dorosłych, Warszawa 1991, Wyd. WSiP
A. Matlakiewicz, H. Solarczyk-Szwec, Dorośli uczą się inaczej. Andragogiczne podstawy kształcenia usta-wicznego,  Toruń 2005, Wyd. CKU w Toruniu
T. Aleksander, Andragogika, Ostrowiec Świętokrzyski 2002
Delors J. (red.),  Edukacja jest w niej ukryty skarb, Raport UNESCO Międzynarodowej Komisji ds. Edukacji XXI wieku, Warszawa 1998

 

(powrót)

 

Gospodarka leśna i jej wpływ na rolnictwo i środowisko
na podstawie notatek opracował: prof. dr hab. Marek Marks

Olsztyn, 27 kwietnia 2009


Główne obszary tematyczne dyskusji toczyły się wokół następujących zagadnień:
1. Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesia-nie gruntów innych niż rolne w ramach PROW 2007-2013.
2. Szkody w rolnictwie powodowane przez zwierzęta dzikie w tym prawnie chronione.
3. Granica rolno-leśna w krajobrazie.
4. Zmiany w ekosystemach leśnych jako skutek masowej rekreacji i wypoczynku.
W dyskusji wyszczególniono i omówiono szereg czynników decydujących o potrzebie zalesień poczynając od uwarunkowań siedli-skowych takich jak mało urodzajne gleby i klimat nie zawsze korzystny dla produkcji rolniczej, a kończąc na podeszłym wieku gospodarzy i braku następców do prowa-dzenia produkcji rolniczej w gospodarstwie.
Dyskutanci zabierający głos w sprawie szczegółowych warunków przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne” objętego Progra-mem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ogłoszonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Z 25 marca 2009 nr 48, poz. 390) podkreślali przede wszystkim potrzebę opracowania szczegółowych planów zalesiania w podsta-wowych jednostkach administracyjnych, jakimi są gminy. Plany te winny być zgodne z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego i strategią rozwoju gminy. W dalszym toku postępowania należy wyzna-czyć obszar, sposób i kolejność i zalesień, żeby uniknąć przypadkowości i chaosu. Postawiono też pytanie, jak zalesianie grun-tów rolnych ma się do ustawy o ochronie gruntów rolnych?
W dalszej części dyskusji podkreślano, że nadawanie obszarom rolnym nowej funkcji (zalesienie) nie jest łatwe ani tanie, a z pewnością droższe od typowej gospodarki leśnej, polegającej na odnawianiu wyrębów i terenów poleśnych. Przystępując do takiego zadania należy wcześniej zadbać o likwidację pierwotnych cech gruntu rolniczego, które utrudniają rozwój nasadzeń. Specjaliści zwracali uwagę na konieczność usunięcia tzw. podeszwy płużnej lub nawet tylko wyraźniej zaznaczonej warstwy przejściowej pomiędzy poziomem uprawnym a podgle-biem. Stanowią one zasadniczą przeszkodę w rozwoju delikatnych korzeni młodych drzew, z powodu zbyt dużego zagęszczenia tych warstw profilu glebowego. Niepożąda-na jest także sama warstwa zwana orną lub uprawną, ukształtowana w wyniku długo-trwałego oddziaływania agrotechniki (upra-wa, nawożenie, środki ochrony roślin). Jakkolwiek cechuje ją zwykle wysoka zasob-ność w składniki pokarmowe, jednak najczę-ściej bywa ona zbyt rozpylona i przepusz-czalna, a więc charakteryzuje się układem właściwości dalekich od wymagań młodych roślin drzewiastych zarówno liściastych jak i iglastych.
 W przypadku zakładania plantacji leśnych na gruntach ornych istotne zagrożenie stanowią również chwasty segetalne, zwłaszcza wielo-letnie. Cechuje je wysoka ekspansywność, łatwiejsza do ograniczenia w zwartym łanie roślin uprawnych, które tłumią ich rozwój, natomiast rzadkie i wolno rosnące nasadze-nia drzew takich warunków nie zapewniają. Walka z chwastami musi być prowadzona sukcesywnie przez dłuższy czas, ponieważ w glebie są nagromadzone części wegetatywne i nasiona lub owoce chwastów zwane dia-sporami, stanowiące wręcz niewyczerpalne źródło ponownych odrostów i wschodów. Udowodniono także, że sadzonki drzew są bardzo często atakowane przez wiele patogenów roślin uprawnych, szczególnie grzy-bów chorobotwórczych; innym przykładem zagrożeń są pędraki podgryzające korzenie. Z powyższych powodów wprowadzanie nasadzeń leśnych na grunty porolne w praktyce okazuje się niepewne i zawodne oraz bardzo kosztowne
Programując zalesianie gruntów porolnych należy wcześniej zadbać o ustalenie prawi-dłowego przebiegu granicy rolno - leśnej, czyli o właściwe zagospodarowanie całej powierzchni styku przyszłego lasu z sąsiadu-jącymi z nim gruntami ornymi, użytkami zielonymi czy wodami. Zagospodarowanie strefy “las – powierzchnia otwarta”, dotyczy pasa o szerokości 20-30 m. Zaleca się tam sadzenie gatunków lasotwórczych o znacznie rozluźnionej więźbie, a więc gatunków drzew i krzewów liściastych, dostosowanych do warunków siedliska. Najczęściej wymie-nia się tu głóg jednoszyjkowy, gruszę pospolitą, jarząb pospolity, dziką jabłoń, lipę drobnolistną czy czereśnię ptasią. Z zesta-wienia tego wynika, że powinny to być przede wszystkim rośliny żywicielskie dla pożytecznych owadów, ptaków i drobnych ssaków.
Zwrócić też należy uwagę na szkody powo-dowane przez zwierzynę łowną zarówno w młodych nasadzeniach jak i na polach uprawnych przylegających do kompleksów leśnych.
Ożywioną dyskusję wywołała tematyka zmian w ekosystemach leśnych na skutek masowej rekreacja i wypoczynku. Masowy ruch turystyczny i rekreacyjny może powo-dować szereg zaburzeń w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych. Należą do nich głów-nie: wydeptywanie, wygniatanie, mecha-niczne niszczenie roślinności i ściółki oraz ugniatanie gleby. Poważnym czynnikiem zaburzającym jest pozostawianie w lesie śmieci i odchodów, co powoduje eutrofiza-cję środowiska i szybkie zmiany zachodzące w roślinności runa np. pojawianie się gatun-ków azotolubnych jak pokrzywa czy łopian. W drzewostanie są one wolniejsze, chociaż przy silnej i długotrwałej tego rodzaju presji mogą prowadzić nawet do obumierania drzew.
Uznano, że ze względu na złożoność środo-wiska przyrodniczego oddziaływanie tury-styki i rekreacji należy rozpatrywać co naj-mniej na dwóch poziomach. Pierwszy dotyczy wpływu na podstawowe składniki przyrody żywej i nieożywionej tj. świat roślin i zwierząt, pokrywę glebową itp., drugi odnosi się do funkcjonowania całych geoekosyste-mów, obiegu biopierwiastków oraz wymiany energii i materii.
Wzrastający ruch turystyczny w lasach wiąże się również z innymi zagrożeniami dla śro-dowiska – od względnie łagodnych jak hałas i wzmożony ruch pojazdów mechanicznych do najbardziej drastycznych i trwałych. W ostatnim przypadku chodzi o ogromne pożary całych połaci leśnych, prowadzące do nieodwracalnych szkód ekosystemowych. Inny przykład stanowi np. turystyka narciar-ska, która niszczy pokrywę glebową, pędy kosodrzewiny oraz siewki młodych świer-ków, czy turystyka wodna powodująca spadek liczebności ptactwa wodno-błotnego i płoszenie wielu gatunków zwierząt. Nisz-czenie drzew i krzewów, zrywanie kwiatów – bez względu na to, czy są chronione czy nie, zbieranie grzybów i ziół na terenach podle-gających ścisłej ochronie, poszerzanie szla-ków i wydeptywanie dzikich ścieżek to kolejne przykłady negatywnego oddziaływa-nia turystyki na środowisko leśne.
Oddzielny problem to las jako wysypisko śmieci i miejsce składowania wielkogabary-towych odpadów jak sprzęt AGD (telewizory, pralki, lodówki) czy stare meble.
W podsumowaniu stwierdzono, iż zagroże-nia lasu oraz wzrastające wymagania społe-czeństwa wobec wszystkich jego funkcji powodują konieczność dostosowania lub zastąpienia dotychczasowych koncepcji gospodarczych i ochronnych nowymi roz-wiązaniami. Podstawowym celem racjonal-nej gospodarki leśnej jest zabezpieczenie ludzkiej egzystencji i pielęgnowanie lasów z myślą o przyszłych pokoleniach, ponieważ stanowią one niezbywalną część składową naszego życia i niezastąpione miejsce rege-neracji sił witalnych.

(powrót)