Wsparcie przedsiębiorczości w latach 2007-2013 Perspektywa budżetu Unii Europejskiej na lata 2007 – 2013 daje duże możliwości dla przedsiębiorców. Skala środków przewidzianych na rozwój przedsiębiorstw jest ogromna. Zasadniczo cztery Programy Operacyjne będą służyć rozwoju przedsiębiorczości SA to : 1. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. 2. Regionalny Program Operacyjny 3. Program operacyjny Kapitał Ludzki 4. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Wsparcie dla przedsiębiorstw w perspektywie finansowej 2007-2013 dostępne będzie w dwóch rodzajach programów: krajowym i regionalnych. Ideą obu tych programów jest wzajemne uzupełnianie się a nie konkurencyjność wobec siebie. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG) jest jednym z instrumentów realizacji Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007-2013 (NSRO). NSRO określa krajowe ramy interwencji w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Funduszu Spójności, a także zasady koordynacji pomiędzy polityką spójności Unii Europejskiej i właściwymi krajowymi politykami sektorowymi i regionalnymi. Nowe Działania dla firm sektora MSP (małych, średnich przedsiębiorstw) w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 (PO IG) wspierać będą działania z zakresu szeroko rozumianej innowacyjności: produktowej, procesowej oraz organizacyjnej w sektorach produkcyjnym i usługowym. Głównym wymogiem jest innowacyjność bezpośrednia bądź pośrednia dofinansowanych przedsiębiorstw na poziomie co najmniej krajowym - określana jako innowacyjność średnia i wysoka. Natomiast innowacyjność niska będzie wspierana na poziomie regionalnym w ramach 16 Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO). Dofinansowanie w ramach PO IG będzie dotyczyć w szczególności projektów wysoce innowacyjnych o bardzo dużej wartości – realizowanych przez przedsiębiorstwa, w tym MSP, instytucje otoczenia biznesu oraz jednostki naukowo-badawcze. W ramach PO IG przewidziano realizację siedmiu priorytetów: priorytet 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii, priorytet 2. - Infrastruktura sfery B+R, priorytet 3. – Kapitał dla innowacji, priorytet 4. – Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia, priorytet 5. – Dyfuzja innowacji, priorytet 6. – Polska gospodarka na rynku międzynarodowym, priorytet 7. – Informatyzacja administracji na rzecz przedsiębiorstw. Najważniejszym priorytetem dla przedsiębiorstw jest priorytet 3 Kapitał dla innowacji. Firmy sektora MSP będą mogły przede wszystkim uzyskać dotację na korzystanie z usług doradczych w zakresie tworzenia nowej firmy. Istnieje także możliwość wsparcia kapitałowego dla nowopowstałego przedsiębiorcy, ale przede wszystkim za pośrednictwem funduszy podwyższonego ryzyka inwestujących w szczególności w fazy seed oraz start-up. Prognozuje się ze w całośc finansowa dla tego priorytetu wyniesie około 300 mln EUR. Drugim ważnym priorytetem skierowany do małych i średnich firm ujęty jest priorytet czwarty Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia. Na priorytet ten przeznaczonych zostanie ok. 2 838,05 mln EUR. Planowane jest tu wsparcie dla inwestycji w badania i rozwój (B+R) w przedsiębiorstwach, nowych inwestycji o wysokim potencjale innowacyjnym (powyżej 2 mln EUR) oraz inwestycji o dużym znaczeniu dla gospodarki (inwestycje powyżej 40 mln EUR). Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Obszar wsparcia Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Należy podkreślić, iż PO IG jest w największym stopniu ze wszystkich programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców. Nie stanowi on jednak prostej kontynuacji Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw na lata 2004 – 2006. Podstawowe wsparcie dla przedsiębiorców, zbliżone w zakresie do wdrażanych obecnie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości działań skierowanych na bezpośrednie wsparcie przedsiębiorstw, dostępne będzie w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych. Wstępna alokacja środków finansowych dla PO IG wynosi około 8241 mln Euro w tym środki EFRR około 7,004,9 mln Euro. Ogromne znaczenie dla wsparcia przedsiębiorczości będą mieć Regionalne Programy Operacyjne. RPO na lata 2007-2013 są podstawowym instrumentem planistycznym polityki rozwoju regionów dla nowej perspektywy finansowej. Wiąże się ona z istotnymi zmianami jakościowymi w której funkcję instytucji zarządzającej pełnić będą Zarządy Województw. Jest to zmiana bez precedensu w ramach postępującej decentralizacji władzy publiczne. Wyciąg z regionalnych programów operacyjnych 1. RPO woj. lubelskiego Priorytet 1 Przedsiębiorczość i inowacyjność Ogółem – 546,1 mln EUR Ogółem środki publiczne 278 mln EUR, w tym z EFRR 278 mln EUR Środki prywatne – 268,1 mln EUR 24 % alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • dotacje inwestycyjne: dla nowopowstałych przedsiębiorstw (głównie innowacyjnych i rozpoczynających działalność w sferze wysokiej techniki); na realizację nowych inwestycji, • dofinansowanie kosztów badań stosowanych i prac rozwojowych realizowanych przez przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstwa w kooperacji z innymi podmiotami, • dotacje na tworzenie i rozwój inkubatorów przedsiębiorczości w dziedzinach wysokich technologii, parków przemysłowych, technologicznych, naukowych, naukowo-technologicznych, • działania skierowane na infrastrukturę, wyposażenie, szkolenia dla kadry i usługi doradcze, • budowa, modernizacja i wyposażenie infrastruktury badawczej specjalistycznych laboratoriów, badawczych jednostek naukowych, Centrów Doskonałości i Centrów Zaawansowanych Technologii, • specjalistyczne usługi szkoleniowe, doradcze oraz pomoc ekspercka dla przedsiębiorstw, • współpraca międzyregionalna w zakresie promocji przedsiębiorczości, rozwoju innowacyjności, • wsparcie finansowe funduszy poręczeń kredytowych i mikro-pożyczkowych, mające na celu podniesienie zasobów kapitałowych i zwiększenia liczby działających na terenie województwa tych funduszy. 2. RPO woj. małopolskie Priorytet 2 Gospodarka regionalnej szansy Ogółem –200 mln EUR Ogółem środki publiczne - 160 mln EUR, w tym z EFRR 136 mln EUR Środki prywatne – 40 mln EUR 12,47 % alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • dofinansowanie inwestycji mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, • pomoc w dostosowaniu się przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska, • wsparcie MSP poprzez alternatywne instrumenty finansowe, w tym dokapitalizowanie istniejących i tworzenie nowych finansowych instrumentów wsparcia, • tworzenie klastrów i sieci oraz partnerstw przedsiębiorstw, • rozwój i wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu. 3. RPO woj. mazowieckiego Priorytet 1 Tworzenie warunków dla rozwoju przedsiębiorczości na Mazowszu Środki UE - 321,77 mln EUR 18 % alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • wsparcie inwestycyjne i doradcze dla nowotworzonych MSP (start-up) i MSP funkcjonujących już na rynku, • wsparcie powstawania i rozwoju nowych lokalnych i regionalnych IOB • dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania ( regionalne fundusze pożyczkowe i poręczeniowe) i doradztwo w tym zakresie, • kompleksowe przygotowanie terenów pod działalność gospodarczą, • wsparcie lokalnych i regionalnych klastrów, sieci i powiązań kooperacyjnych, w tym zapewnienie odpowiednich warunków rozpoczynania i prowadzenia działalności gospodarczej wsparcie wspólnych inwestycyjnych działań marketingowych MSP. 4. RPO woj. podlaskiego Priorytet 1 Wzrost innowacyjności i wspieranie przedsiębiorczości w regionie Ogółem – 294 mln EUR Ogółem środki publiczne 211,7 mln EUR, w tym z EFRR 191,1 mln EUR Krajowy wkład publiczny –20,6 mln EUR Środki prywatne – 82,3 mln EUR 30 % alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • wsparcie przedsięwzięć produkcyjno-usługowych o wysokim poziomie technologii, • wsparcie finansowe osób rozpoczynających działalność gospodarczą, • działania inwestycyjne służące dostosowaniu m. in. infrastruktury przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska, • wspieranie inicjatyw tworzenia parków przemysłowych, parków naukowo-technologicznych i inkubatorów technologicznych, inkubatorów przedsiębiorczości, • pomoc w przygotowywaniu infrastruktury niezbędnej dla funkcjonowania przedsiębiorstw, • wspieranie tworzenia korzystnych i konkurencyjnych warunkówinfrastrukturalnych, sprzyjających m.in. pozyskiwaniu krajowych i zagranicznych inwestorów, • tworzenie funduszy pożyczkowych, inwestycyjnych i gwarancyjnych dla przedsiębiorców. 5. RPO woj. pomorskiego Priorytet 1 Przedsiębiorczość Ogółem – 118,7 mln EUR Ogółem środki publiczne 71,2 mln EUR, w tym z EFRR 71,2 Krajowy wkład publiczny – 47,5 Środki prywatne – 38 mln EUR 8% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • wspieranie przedsięwzięć inwestycyjnych w MŚP związane m.in. z ich rozwojem technologicznym, organizacyjnym i rynkowym (wchodzenie na nowe rynki, w tym eksport), • utrzymanie lub zwiększenie zatrudnienia w sektorze usług (w tym turystycznych). • wspieranie przedsięwzięć podwyższających i utrzymujących standardy usług świadczonych dla przedsiębiorców przez organizacje należące do sieci instytucji otoczenia biznesu. • wspieranie tworzenia, dokapitalizowania i rozwoju instrumentów zewnętrznego finansowania przedsiębiorczości (fundusze pożyczkowe i poręczeniowe), • budowa regionalnego systemu informacji gospodarczej (cel-kreowanie dobrego wizerunku regionu i produktów regionalnych). 6. RPO woj. zachodniopomorskiego Priorytet 1 Gospodarka-Innowacje-Technologie Ogółem – 308 mln EUR Ogółem środki publiczne 236,1 mln EUR, w tym z EFRR 182,2 Krajowy wkład publiczny – 53,9 mln EUR Środki prywatne – 71,9 mln EUR 21,5% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • stwarzanie warunków do inkubowania nowych mikroprzedsiębiorstw w sektorach wysokich technologii, • inwestycje w sektor MSP, • tworzenie stref intensywnej działalności gospodarczej i ich promocja, • podnoszenie jakości i dostępności instrumentów IOB, • tworzenie regionalnych, krajowych i międzynarodowych sieci IOB, • zwiększenie dostępu do poręczeń i kapitału dla mikro i małych przedsiębiorstw, przedsiębiorstw innowacyjnych, z wysokim potencjałem technologicznym, • podejmowanie działań wspierających proces internacjonalizacji przedsiębiorstw poprzez doradztwo i dofinansowanie uczestnictwa w targach i wystawach międzynarodowych, • badania marketingowe i poszukiwanie rynków i partnerów zewnętrznych, organizowanie kampanii promocyjnych, wystaw wiedzy, pokazów, seminariów, spotkań, kampanii i akcji edukacyjnych promujących innowacyjność oraz kreujące aktywność i przedsiębiorczość, • utworzenie regionalnego centrum transferu technologii i rozbudowę sieciowych systemów informatycznych. 7. RPO woj. śląskiego Priorytet 1 Badania i rozwój technologiczny, innowacje przedsiębiorczość Ogółem – 504,82 mln EUR Ogółem środki publiczne 389,43 mln EUR, w tym z EFRR 346,16 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 43,27 mln EUR Środki prywatne – 115,39 mln EUR Typy projektów: • wsparcie inwestycji bezpośrednich w MSP, • wspierane centrów innowacji i przedsiębiorczości, centrów wsparcia przedsiębiorczości oraz instytucji otoczenia biznesu, w tym również tych świadczących usługi specjalistyczne, • stymulowanie rozwoju sieci instytucji otoczenia biznesu, • rozwój instrumentów zewnętrznego finansowania przedsiębiorczości, • zakup usług doradczych. 8. RPO woj. warmińsko-mazurskiego Priorytet 4 Przedsiębiorczość Ogółem – 262,79 mln EUR Ogółem środki publiczne 229,94 mln EUR, w tym z EFRR 197,09 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 32,85 mln EUR Środki prywatne – 32,85 mln EUR 19% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • zwiększenie dostępu do kapitału inwestycyjnego (w tym dotacje na inwestycje), • wsparcie dla firm rozpoczynających działalność, • wspieranie rozwoju powiązań kooperacyjnych i tworzenie klastrów w najbardziej innowacyjnych i konkurencyjnych branżach w województwie, • tworzenie sieci powiązań jednostek sektora B+R z biznesem, • wspieranie tworzenia parków technologicznych, inkubatorów przedsiębiorczości, wspólnych przedsięwzięć przemysłowo-naukowych, systemy informacji o innowacjach, • kreowanie i promocja produktów regionalnych i rozpoznawalnych marek, marketing regionalny, rozwój systemowych instrumentów finansowania przedsiębiorstw, • wspieranie działalności eksportowej przedsiębiorstw, • wspieranie systemu obsługi inwestora na poziomie regionalnym, • wsparcie dla tworzenia spójnego systemu informacyjnego i doradczego dla przedsiębiorstw (w tym inwestycje w wyposażenie i infrastrukturę w nowopowstających i istniejących jednostkach otoczenia biznesu). 9. RPO woj. łódzkiego Priorytet 1 Badania i rozwój technologii, innowacji oraz przedsiębiorczości Brak tabeli finansowej w RPO Typy projektów: • poprawa pozycji konkurencyjnej mikroprzedsiębiorstw i MŚP, • dofinansowanie funduszy poręczeń kredytowych, pożyczkowych i mikropożyczek, • rozwój instytucji otoczenia biznesu, m.in. parków przemysłowych, technologicznych, naukowo-technologicznych, inkubatorów przedsiębiorczości, centrów transferu technologii, centrów logistycznych oraz ośrodków wspierania przedsiębiorczości i zarządzania innowacjami, • wsparcie badań proinnowacyjnych, które znajdą zastosowanie w biznesie, • doinwestowanie laboratoriów i jednostek B+R świadczących specjalistyczne usługi dla przedsiębiorców i inne usługi o charakterze badawczo-rozwojowym, • promocja regionu na forum ogólnoświatowym poprzez wsparcie uczestnictwa w targach, imprezach wystawienniczych, misjach handlowych i gospodarczych służących promocji regionalnych marek i produktów oraz usług kojarzonych z regionem. 10. RPO woj. wielkopolskiego Priorytet 1 Zwiększenie konkurencyjności gospodarki Ogółem 697,9 mln EUR Ogółem środki publiczne 381,7 mln EUR, w tym z EFRR 371,9 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 9,8 mln EUR Środki prywatne – 316,1 mln EUR 33% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • dotacje dla start-up, • dotacje inwestycyjne dla sektora MSP, w tym wspierające w szczególności innowacje, • tworzenie firm na terenach o niskim poziomie przedsiębiorczości, • wzmocnienie powiązań kooperacyjnych oraz współpracy z nauką, • budowę instytucjonalnych, finansowych i usługowych instrumentów wsparcia przedsiębiorstw, • rozwój wyspecjalizowanych instytucji otoczenia biznesu oferujących różnorodny pakiet usług informacyjnych, doradczych, szkoleniowych, finansowych, • wsparcie technologiczne, jak również pomoc we wstępnej fazie tzw. inkubowania przedsiębiorstwa, • tworzenie i rozwój funduszy pożyczkowych i poręczeniowych, • wspieranie tworzenia sieci ośrodków wspierania przedsiębiorczości, w tym tworzenie i rozwój inkubatorów przedsiębiorczości, parków przemysłowych, • badania dotyczące przedsiębiorczości. 11. RPO woj. świętokrzyskiego Priorytet 1 Rozwój przedsiębiorczości i innowacji oraz budowa społeczeństwa informacyjnego Ogółem - 106,2 mln EUR Ogółem środki publiczne - 81,2 mln EUR, w tym z EFRR 69 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 12,2 mln EUR Środki prywatne – 25 mln EUR 10% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • bezpośrednie wsparcie sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (w tym bezpośrednie wsparcie projektów inwestycyjnych, wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie dostosowania do wymogów ochrony środowiska i innych wymogów wspólnotowych, budowa regionalnego systemu proeksportowego), • wsparcie dla tworzenia nowych firm, • tworzenie kompleksowych terenów inwestycyjnych, • tworzenie i rozwój powiązań kooperacyjnych przedsiębiorstw, • tworzenie i rozbudowa funduszy pożyczkowych i gwarancyjnych, • wsparcie inwestycyjne dla instytucji otoczenia biznesu, wspieranie sektora badawczo-rozwojowego. 12. RPO woj. opolskiego Priorytet 1 Wzmocnienie atrakcyjności gospodarczej regionu Ogółem 160 106 919,11 EUR 37% alokacji EFRR w RPO Typy projektów: • dotacje dla sektora MSP, • wspieranie inwestycyjnych instytucji regionalnych, • promocja potencjału gospodarczego i innowacyjnego, • poprawa dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania, • ułatwienie dostępu do innowacji, • wzmocnienie B+R, • współpraca sieciowa. 13. RPO woj. dolnośląskiego Priorytet 2 Wspieranie rozwoju Małych i Średnich przedsiębiorstw na Dolnym Śląsku Brak tabeli finansowej w RPO Typy projektów: • wsparcie inwestycji poprzez dotacje, • poprawa dostępu MSP do zewnętrznych źródeł finansowania (pożyczki i poręczenia), • rozwijanie już posiadanych i pozyskiwanie nowych rynków poprzez promocje i rozwój nowych produktów, • tworzenie i wzmacnianie powiązań sieciowych i kooperacyjnych, • wzmocnienie potencjału usługowego IOB oraz poprawa dostępności tych usług. 14. RPO woj. podkarpackiego Priorytet 2 Konkurencyjna i innowacyjna gospodarka 25% alokacji EFRR w RPO brak innych danych Typy projektów: • bezpośrednie dotacje inwestycyjne dla MŚP (m.in. inwestycje połączone ze szkoleniami pracowników), • dotacje dla start-up, • wzmocnienie instytucji wspierających przedsiębiorców w dostosowywaniu działalności przedsiębiorstw do zmian dokonujących się w otoczeniu zewnętrznym (wymogi UE), • rozwój systemu doradztwa i informacji dla MSP (m.in. w zakresie: zarządzania, marketingu, promocji, projektowania, eksportu, konsultingu, zakupu technologii, badań rynkowych, ekspertyz, zwiększenia podaży funduszy finansujących innowacje), • wsparcie kapitałowe w formie lokalnych funduszy poręczeń kredytowych, mikro funduszy pożyczkowych, a także dotacji inwestycyjnych, • rozwój instytucji otoczenia biznesu, wspierające rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności, tj.: parki naukowo-technologiczne, parki przemysłowe, centra transferu technologii, inkubatory technologiczne, inkubatory przedsiębiorczości, preinkubatory akademickie, centra innowacyjności, centra doskonałości, rozwój sektora usług biznesowych firm akredytowanych w obowiązujących systemach doradczych, które świadczą usługi doradcze oparte na wysokich technologiach. 15. RPO woj. lubuskiego Priorytet III. Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwach i wzmocnienie potencjału innowacyjnego Ogółem 611,04 mln EUR Ogółem środki publiczne 381, 90 mln EUR, w tym z EFRR 133,66 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 19,09 mln EUR Środki prywatne –EUR 229,14 mln Typy projektów: • dotacje inwestycyjne dla MSP, • wdrażanie systemów zarządzania przedsiębiorstwem, • tworzenie sieci kooperacyjnych, • pozyskiwania zewnętrznego finansowania na rozwój przedsiębiorstwa, • wspieranie nowoczesnych rozwiązań technologicznych, produktowych i organizacyjnych do przedsiębiorstw i instytucji, • inwestycje w budowę i rozwój infrastruktury B+R, • inwestycje dotyczące rozwoju sieci instytucji okołobiznesowych, w tym instytucji kredytujących, doradczych, inkubatorów przedsiębiorczości oraz parków przemysłowych. 16. RPO woj. kujawsko-pomorskiego Priorytet 5. Wzmocnienie konkurencyjności przedsiębiorstw Ogółem 443,5 mln EUR Ogółem środki publiczne 328,5 mln EUR, w tym z EFRR 279,3 mln EUR Krajowy wkład publiczny – 49,3 mln EUR Środki prywatne –115 mln EUR Typy projektów: • bezpośrednie wsparcie inwestycyjne dla przedsiębiorców, w szczególności mikro przedsiębiorców, ukierunkowane na zwiększenie zdolności wytwórczych (produkcyjnych, usługowych), w tym przedsięwzięcia ukierunkowane na tworzenie nowych miejsc pracy i zatrudnienie nowych pracowników, • dotacje dla start-up, • wspieranie przedsięwzięć firm ukierunkowanych na osiąganie uznanych standardów nowoczesności, • dotacje dla uruchomienia nowych, wzmocnienia kapitałowego istniejących instytucji finansowego wsparcia przedsiębiorczości, tj. funduszy pożyczkowych, poręczeniowych, funduszy na ekoinnowacje; • dotacje na wzmocnienie sfery usług informacyjno-administracyjnych adresowanych do przedsiębiorców, w tym obsługi inwestorów, dalszego rozwoju usług doradczo-szkoleniowych, • działania kooperacyjne przedsiębiorstw, w tym tworzenie klastrów o zasięgu lokalnym i regionalnym, • wzmacnianie zdolności regionalnego sektora badań i rozwoju nowych technologii (B+RT) w zakresie jego innowacyjnego oddziaływania na gospodarkę, • wspieranie formowania się współdziałających ugrupowań składających się z przedsiębiorstw i wspierających je placówek naukowo-badawczych, w tym wspieranie rozwoju jednostek organizacyjnych instytucji naukowo-badawczych ukierunkowanych na upowszechnianie innowacji w gospodarce. Uzupełnieniem dwóch najważniejszych Programów Operacyjnych w obszarze wsparcia przedsiębiorczości na lata 2007- 2013 jest Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) oraz Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko. Jednym z głównych Celów Programu Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) jest umożliwienie pełnego wykorzystania potencjału zasobów ludzkich poprzez wzrost zatrudnienia i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw i ich pracowników. W ramach programu 70 % alokowanych środków zostanie przeznaczonych na wsparcie regionów zaś pozostałe 30 % środków będzie wdrażane sektorowo przez odpowiednie resorty. W Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko, przedsiębiorcy będą mogli uzyskać pomoc na realizację projektów związanych z ochrona środowiska i odnawialnych źródeł energii. Głównym celem programu jest wzrost aktywności inwestycyjnej polski i regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy jednoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia społeczeństwa, zachowania tożsamości kulturowej i rozwijania spójności terytorialnej Wszystkie powyższe Programy Operacyjne są na etapie konsultacji i opracowania. Szczegółowe wytyczne co do zasad wdrażania poszczególnych priorytetów w ramach PO mają być znane w pierwszym kwartale 2007 roku. Niewątpliwie należy zaznaczyć, iż lata 2007-2013 mogą okazać się bardzo dobrym okresem dla przedsiębiorczości i jej rozwoju. Trzeba sobie jednak zdawać sprawę, iż nie każde przedsięwzięcie będzie wspierane przez środki unijne. Takie stanowisko wyraża Ministerstwo Rozwoju Regionalnego obawiając się powtórzenia sytuacji przedsiębiorstw z Portugalii gdzie wsparcie dla sektora przedsiębiorstw było tak duże, że prawie każda firma skorzystała z dofinansowania co w konsekwencji doprowadziło to do sytuacji, że firmy przyzwyczaiły się do tego typu wsparcia do tego stopnia, iż nie mogą bez niego funkcjonować. Opracował; Sławomir Porada Prezes Zarządu Wojewódzkiego ZMW w Podkarpackiem